ترکیب بهینه جبران خدمت و مزایا سؤالی است که ذهن بسیاری از مدیران منابع انسانی و کارشناسان جبران خدمت را در هنگام بودجه‌بندی جبران خدمات به خود مشغول می‌کند.

نشانه‌هایی که بسیار دیده می‌شود به‌ویژه پیام‌هایی که پس از توزیع مزایا به گوش می‌رسد، نشان می‌دهد که مزایا جذابیت گذشته را برای کارکنان ندارد.

با گسترش دسترسی افراد به اطلاعات بازارها، نظیر وب‌سایت‌ها و اپلیکیشن‌هایی که امکان جستجوی متناسب و دقیق‌تر و در نتیجه گزینه‌های متعدد پیش‌ِرو برای ایشان را فراهم می‌آورد، دور از ذهن نیست که تمایل به دریافت جبران خدمت نقدی در برابر مزایا بیشتر شده‌باشد.

روندهای جبران خدمات در شرکت‌های موفق دنیا به گزارش موسسه‌ی هی گروپ – کورن فری نیز حرکت در جهت کاهش مزایـا و افزایش سهم نقدی را نشان می‌دهد.

تئوری‌های مدیریت منابع انسانی مدت‌هاست که نقش بالغ را برای کارکنان پذیرفته‌اند و توصیه نمی‌کنند مدیران به جای آنها تصمیم بگیرند. حتا اگر این تصمیم مـزایایی برای خود ایشان باشد.

کریس آرجریس یکی از پیشروان این ایده از دهه های ۱۹۵۰ و ۶۰ میلادی است. او باور دارد که سبک مدیریت آمرانه می‌تواند از رشد کارکنان جلوگیری کند و مانعی در برابر بهره‌وری سازمان شود. ضمن اینکه این نوع نگاه با ویژگی‌های کارکنان – که بالغ هستند – سازگار نیست، موجب از بین رفتن انگیزه‌های آنان می‌شود.

از بعد دیگر، در شرایط مواجهه با محدودیت منابع – شرایطی که که در مباحث اقتصادی معمولاً فرض می‌شود – تعیین حد تعادل جـبران خدمت نقدی و مزایا – که نوعی تصمیم‌گیری از جانب کارکنان محسوب می‌شود – باید با دقت صورت گیرد. برخی مواقع مطلوبیت ناشی از مزایـا به اندازه نقدینگی نیست. یا اینکه مزایا برای سازمان هزینه‌ای بیش از قیمت آن در بازار ایجاد می‌کنند.

این تازه بعد مثبت ماجراست و در شرایطی که از سلامت سیستم تأمین و تخصیص و رویه‌های پایش کیفیت خدمات مطمئن نیستیم، اوضاع بدتر می‌شود.

اگر مـزایا را هدیه‌ای از سمت سازمان محسوب کنیم، مطلوب است. هدیه در این شرایط می‌تواند منجر به تحکیم رابطه و تعلق شود. ولی از سوی دیگر نمی توان به هدیه به عنوان بخشی از جبران خدمت کارکنان نگاه کرد. کارفرما نمی‌تواند این پیش‌نگری را داشته‌باشد که با هدیه دادن در ازای خدمات کارکنان، آن را جبران می‌کند.

مـزایا جذاب و به یاد ماندنی هستند. اما از سوی دیگر طبق اصول اقتصادی حاکم بر مدیریت و تصمیم‌گیری و سایر رشته‌های مرتبط با اقتصاد، پیامدهای تصمیم در دو کفه قرار می‌گیرد. میزان هزینه و فایده ناشی از آن. در وضعیت فعلی، میزان فایده‌ی مزایا هر روز کمتر شده تا حدی که می‌تواند که منجر به بازنگری تصمیم سازمان درخصوص ارائه ی مزایا به عنوان بسته جبران خدمات شود.

باید توجه داشت که امکان برنامه‌ریزی بهتر رفاه و مطلوبیت با نقدینگی و چابکی در استفاده از شرایط ویژه‌ی موجود در بازارها نظیر تخفیفات فصلی و عواملی از این قبیل، پتانسیل کم کردن وزن مزایای غیرنقدی در جبران خدمات را دارند.

بدین‌ترتیب تنها زمانی می‌توان سراغ مـزایا به عنوان بخشی از بسته‌ی جبران خدمات رفت که هزینه‌های سربار برای تأمین و پایش تخصیص آن، میزان صرفه‌جویی حاصل از خرید عمده برای سازمان منفعت زیادی برای هر دو طرف ایجاد کنند.

 

مراد احمدی پور

مشاور جبران خدمـت و طبقه‌بندی مشاغل

دارای گواهینامه از مؤسسه‌ی جهانی هِی گروپ