برخی از شرکت ها شروع به استفاده از عنوان شغل هوش مصنوعی در ساختار سازمانی کرده‌اند. پیامدهای این تصمیم در این یادداشت بررسی می‌شود.

شاید عجیب به نظر برسد، اما این اتفاق همین حالا در حال شروع شدن است. در پژوهشی که در MIT و از ۱٬۲۶۱ مدیر منابع انسانی و مالی انجام شد:

– ۳۱٪ گفته‌اند که در حال حاضر هوش مصنوعی را به‌عنوان هم‌تیمی یا کارمند در نظر می‌گیرند.
– ۲۳٪ گفته‌اند که شرکت‌شان، عوامل هوش مصنوعی (AI Agents) را در نمودار سازمانی یا جریان کاری خود وارد کرده است.

برخی شرکت‌ها حتی برای AI Agentها نام تعریف می‌کنند، نقش سازمانی در نظر می‌گیرند و جایگاهشان را در چارت سازمانی مشخص می‌کنند.

اما به نظر می‌رسد اینجا باید کمی مکث کرد. آیا واقعاً باید با هوش مصنوعی مثل یک کارمند در ساختار سازمانی رفتار کرد؟ احتمالاً بهترین پاسخ این باشد که فعلاً نه.

با «کارمند کردن» AI، یک مسئله مهم ایجاد می‌شود: مسئولیت با چه کسی است؟ اگر یک عامل هـوش مصنوعی تصمیم اشتباهی بگیرد، چه کسی پاسخگوست؟ اگر خروجی آن اشتباه باشد، مسئولیت با AI است یا مدیرش؟ و اگر چند عامل AI در یک فرایند تصمیم‌گیری دخیل باشند، دقیقاً چه کسی باید پاسخ نهایی را بدهد؟

اما مسئله فقط مسئولیت نیست. اعتماد و هویت حرفه‌ای هم در معرض تغییر قرار می‌گیرد. وقتی AI را وارد چارت سـازمانی می‌کنیم، ممکن است به‌جای اینکه آن را یک «ابزار قدرتمند» ببینیم، کم‌کم با آن مثل یک «همکار انسانی» برخورد کنیم؛ در حالی که ماهیت، انگیزه، مسئولیت و حتی مفهوم پاسخگویی در مورد آن کاملاً متفاوت است.

سازمان‌ها باید فعلاً یک مرز روشن حفظ کنند: AI می‌تواند نقش داشته باشد، اما نباید مسئولیت را به دوش بکشد. به جای اینکه بپرسند «AI را کجای چارت سازمانی قرار دهیم؟» شاید سؤال مهم‌تر این باشد که «چه کسی در قبال تصمیمی که AI گرفته، پاسخگوست؟»